فارکس (Forex) بزرگ‌ترین بازار مالی جهان است، اما ورود به آن بدون شناخت چند مفهوم ساده می‌تواند گران تمام شود. در این مقاله به زبان ساده توضیح می‌دهیم فارکس چیست، چه کسانی در آن فعال‌اند و قیمت یک جفت ارز را چگونه بخوانید. در پایان هم با یک مثال عددی می‌بینید سود و زیان در فارکس چطور محاسبه می‌شود.
فارکس چیست؟
فارکس کوتاه‌شده عبارت Foreign Exchange به معنای «مبادله ارز خارجی» است؛ بازاری که در آن ارزهای کشورها با یکدیگر مبادله می‌شوند. هر بار که شرکتی برای واردات کالا ارز می‌خرد یا مسافری پول خود را به ارز کشور مقصد تبدیل می‌کند، در واقع بخش کوچکی از همین بازار را تجربه کرده است.
فارکس برخلاف بورس سهام، مکان یا تالار مرکزی ندارد و به‌صورت فرابورس (OTC)، یعنی از طریق شبکه‌ای از بانک‌ها، کارگزاران و پلتفرم‌های الکترونیکی انجام می‌شود. به همین دلیل در روزهای کاری هفته به‌صورت ۲۴ ساعته فعال است و فقط در آخر هفته تعطیل می‌شود.
بر اساس نظرسنجی سه‌ساله بانک تسویه‌های بین‌المللی (BIS)، میانگین حجم معاملات روزانه این بازار در آوریل ۲۰۲۵ حدود ۹٫۶ تریلیون دلار بوده است؛ رقمی که فارکس را به نقدشونده‌ترین بازار مالی جهان تبدیل می‌کند.
چه کسانی در فارکس معامله می‌کنند؟
- بانک‌های بزرگ بین‌المللی: بیشترین حجم معاملات میان آن‌ها انجام می‌شود و برای سایر فعالان نقش بازارساز (Market Maker) را دارند.
- بانک‌های مرکزی: برای مدیریت ذخایر ارزی و اجرای سیاست پولی وارد بازار می‌شوند. تصمیم‌های آن‌ها درباره نرخ بهره از مهم‌ترین عوامل حرکت ارزهاست.
- شرکت‌های تجاری: صادرکنندگان و واردکنندگان برای پرداخت‌های بین‌المللی و پوشش ریسک نوسان نرخ ارز (Hedging) ارز می‌خرند و می‌فروشند.
- صندوق‌های سرمایه‌گذاری و مدیران دارایی: برای سرمایه‌گذاری بین‌المللی یا کسب سود از نوسان ارزها فعال‌اند.
- معامله‌گران خرد (Retail): افراد عادی که از طریق کارگزار (بروکر) و پلتفرم‌هایی مثل متاتریدر معامله می‌کنند.
معامله‌گر خرد معمولاً ارز را به‌صورت فیزیکی تحویل نمی‌گیرد. بیشتر بروکرها معاملات را در قالب قرارداد مابه‌التفاوت (CFD) ارائه می‌دهند: شما فقط روی تغییر قیمت معامله می‌کنید و پس از بستن پوزیشن، تفاوت قیمت ورود و خروج به‌عنوان سود یا زیان در حساب شما ثبت می‌شود. همین ساختار امکان فروش (Sell) پیش از خرید را هم فراهم می‌کند؛ یعنی می‌توانید از کاهش قیمت هم سود ببرید.
جفت ارز چیست؟
در فارکس هیچ ارزی به‌تنهایی قیمت ندارد؛ ارزش هر ارز همیشه در مقایسه با ارز دیگری سنجیده می‌شود. برای همین قیمت‌ها به‌صورت جفت ارز (Currency Pair) اعلام می‌شوند، مثل EUR/USD (یورو در برابر دلار آمریکا) یا GBP/JPY (پوند در برابر ین ژاپن). هر ارز با یک کد سه‌حرفی استاندارد مشخص می‌شود؛ مثلاً USD دلار آمریکا، EUR یورو، GBP پوند انگلیس، JPY ین ژاپن و CHF فرانک سوئیس.
ارز پایه و ارز مظنه
- ارز پایه (Base Currency): ارز اول جفت؛ همان چیزی که می‌خرید یا می‌فروشید.
- ارز مظنه یا متقابل (Quote Currency): ارز دوم؛ قیمت بر حسب آن بیان می‌شود.
اگر قیمت EUR/USD برابر ۱٫۰۸۵۰ باشد، یعنی برای خرید یک یورو باید ۱٫۰۸۵۰ دلار بپردازید. بالا رفتن این عدد یعنی یورو در برابر دلار قوی‌تر شده و پایین آمدن آن یعنی دلار قوی‌تر شده است.
خرید (Buy) یک جفت ارز یعنی خرید ارز پایه و فروش همزمان ارز مظنه؛ فروش (Sell) دقیقاً برعکس است. پس اگر انتظار دارید یورو در برابر دلار تقویت شود، EUR/USD را می‌خرید و اگر انتظار تضعیف آن را دارید، آن را می‌فروشید.
قیمت خرید، قیمت فروش و اسپرد
در پلتفرم معاملاتی برای هر جفت ارز همیشه دو قیمت می‌بینید:
- قیمت فروش (Bid): قیمتی که می‌توانید با آن بفروشید؛ عدد پایین‌تر.
- قیمت خرید (Ask): قیمتی که می‌توانید با آن بخرید؛ عدد بالاتر.
برای مثال اگر EUR/USD به‌صورت ۱٫۰۸۵۰ / ۱٫۰۸۵۲ نمایش داده شود، می‌توانید هر یورو را به ۱٫۰۸۵۰ دلار بفروشید یا به ۱٫۰۸۵۲ دلار بخرید. فاصله این دو قیمت اسپرد (Spread) نام دارد و در این مثال ۲ پیپ است. اسپرد هزینه اصلی هر معامله است و درآمد بروکر از همین فاصله یا از کمیسیون تأمین می‌شود. نمودارهای قیمت معمولاً بر اساس قیمت فروش (Bid) رسم می‌شوند.
یک مثال ساده از معامله
فرض کنید پیش‌بینی می‌کنید یورو در برابر دلار گران شود و EUR/USD را با قیمت ۱٫۰۸۵۰ و حجم ۰٫۱ لات می‌خرید. حجم ۰٫۱ لات یعنی ۱۰٬۰۰۰ یورو و در این جفت ارز، هر پیپ حرکت قیمت برابر ۱ دلار سود یا زیان است.
- سناریوی سود: قیمت به ۱٫۰۹۰۰ می‌رسد و معامله را می‌بندید. قیمت ۵۰ پیپ بالا رفته است، پس سود شما ۵۰ × ۱ = ۵۰ دلار است.
- سناریوی زیان: قیمت به ۱٫۰۸۲۰ می‌رسد و حد ضرر شما فعال می‌شود. قیمت ۳۰ پیپ پایین آمده، پس زیان شما ۳۰ دلار است.
سود و زیان به حجم معامله بستگی دارد، نه به موجودی حساب: همین حرکت با حجم ۱ لات، ۵۰۰ دلار سود یا ۳۰۰ دلار زیان به همراه داشت.
برای باز کردن این پوزیشن ۱۰٬۰۰۰ یورویی (حدود ۱۰٬۸۵۰ دلار) لازم نیست کل این مبلغ را در حساب داشته باشید. بروکر با استفاده از اهرم (Leverage) فقط بخشی از آن را به‌عنوان مارجین (Margin) یا وثیقه کنار می‌گذارد؛ با اهرم ۱:۱۰۰ این وثیقه حدود ۱۰۸٫۵ دلار است. اهرم فقط مقدار وثیقه لازم را کم می‌کند و سود و زیان همچنان بر اساس کل حجم معامله محاسبه می‌شود؛ به همین دلیل باز کردن حجم بزرگ با سرمایه کم، حساب را به‌سرعت در معرض خطر قرار می‌دهد.
بعد از این چه مفاهیمی را یاد بگیرید؟
آنچه خواندید پایه کار است. پیش از اولین معامله، این مفاهیم را هم به‌خوبی بشناسید:
- پیپ (Pip) و لات (Lot): واحدهای اندازه‌گیری حرکت قیمت و حجم معامله.
- اهرم و مارجین: اینکه چه مقدار از موجودی درگیر هر معامله می‌شود.
- کال مارجین و استاپ اوت: زمانی که بروکر پوزیشن‌ها را به‌طور خودکار می‌بندد.
- سواپ و سشن‌های معاملاتی: هزینه نگه داشتن پوزیشن و ساعات پرنوسان بازار.
همه این موارد با مثال عددی و جدول در مقاله مفاهیم پایه بازار فارکس توضیح داده شده است. برای آشنایی با قدم‌های عملی شروع هم مقاله نحوه ورود به بازار ارز جهانی را بخوانید.
جمع‌بندی
فارکس بازار جهانی مبادله ارزهاست که بدون مکان مرکزی و به‌صورت ۲۴ ساعته در روزهای کاری فعال است. در این بازار همیشه یک جفت ارز معامله می‌شود: با خرید، روی تقویت ارز پایه و با فروش، روی تضعیف آن معامله می‌کنید. هر معامله با پرداخت اسپرد آغاز می‌شود و سود یا زیان آن به تعداد پیپ‌ها و حجم معامله بستگی دارد.
پیش از معامله با پول واقعی، این مفاهیم را در یک حساب دمو تمرین کنید تا خواندن قیمت، باز و بسته کردن پوزیشن و محاسبه سود و زیان برایتان عادی شود.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و توصیه سرمایه‌گذاری نیست.
اخبار و آموزش‌های تازه را از دست ندهید. به کانال اول فارکس بپیوندید.