رابرت پرچر (Robert Prechter)، بنیان‌گذار مؤسسه بین‌المللی امواج الیوت (Elliott Wave International)، در یکی از نوشته‌هایش توضیح می‌دهد که یک معامله‌گر واقعاً برای موفقیت به چه چیزهایی نیاز دارد. پاسخ او برخلاف انتظار، یک فهرست بلند از قوانین معاملاتی نیست، بلکه سه عامل اساسی است: روش، انضباط و تجربه. در این مطلب دیدگاه او را مرور می‌کنیم و نکات کاربردی هر بخش را برای معامله‌گران بازارهای مالی، از سهام و فارکس تا کریپتو، توضیح می‌دهیم.
تجربه پرچر با فهرست قوانین معاملاتی
پرچر می‌گوید وقتی معامله را شروع کرد، همان کاری را انجام داد که بیشتر تازه‌کارها انجام می‌دهند: فهرستی از قوانین معاملاتی نوشت. این فهرست به‌تدریج بلندتر شد و تقریباً هر قانون تازه بعد از یک معامله ناموفق به آن اضافه می‌شد. پس از هر شکست از خودش می‌پرسید دفعه بعد چه کار متفاوتی باید انجام دهد تا آن اشتباه تکرار نشود.
به گفته او، حدود شش ماه بعد فهرست به ۱۶ قانون رسید و او آن را مچاله کرد و دور انداخت. مشکل این بود که هر قانون فقط به آخرین معامله واکنش نشان می‌داد و قوانین کم‌کم با یکدیگر در تضاد قرار می‌گرفتند.
وقتی قوانین یکدیگر را نقض می‌کنند
مثال پرچر یکی از معروف‌ترین جمله‌های بازار است: «با سودگیری هیچ‌وقت ورشکست نمی‌شوید». فرض کنید وارد معامله‌ای می‌شوید، قیمت در جهت دلخواه حرکت می‌کند و بعد برمی‌گردد و معامله به زیان می‌رسد. نتیجه می‌گیرید که قانون تازه‌ای لازم است: «وقتی کمی سود کردم، معامله را ببندم».
دفعه بعد طبق همین قانون بعد از کمی سود خارج می‌شوید و با حیرت می‌بینید قیمت در جهت پیش‌بینی شما راه زیادی را طی می‌کند و سودی که می‌توانستید بگیرید چند برابر می‌شد. حالا از یک معامله‌گر باتجربه مشورت می‌گیرید و او توصیه معروف را تکرار می‌کند: «زیان‌ها را محدود کنید و بگذارید سودها رشد کنند». پس قانون جدیدی می‌نویسید: «وقتی کمی سود کردم، معامله را نبندم».
این دو قانون آشکارا با هم در تضادند. همین وضعیت درباره قوانین دیگر هم پیش می‌آید: یکی می‌گوید «در معامله وحشت نکنید» و دیگری می‌گوید اگر معامله آشکارا خلاف شما پیش می‌رود، پیش از آن‌که به فاجعه تبدیل شود از آن خارج شوید. یکی می‌گوید محتاط باشید و دیگری می‌گوید «جلو برو و نترس». نتیجه‌ای که از تجربه پرچر می‌گیریم این است که فهرستی از قوانین پراکنده که بعد از هر زیان اضافه می‌شوند، جای یک روش منسجم را نمی‌گیرد.
سه عامل اصلی موفقیت در معامله‌گری
۱. روش معاملاتی
منظور پرچر از روش، شیوه‌ای عینی و قابل تعریف است که درباره آن فکر شده باشد و نتایجش به نظر لحظه‌ای فرد وابسته نباشد. البته این به آن معنا نیست که قضاوت شخصی جایی ندارد یا روش را نمی‌توان بهبود داد. خود او برای تصمیم‌گیری از رویکردی استفاده می‌کند که در کتاب اصل امواج الیوت: کلید رفتار بازار (Elliott Wave Principle: Key to Market Behavior) شرح داده است؛ کتابی که همراه با ای. جی. فراست (A. J. Frost) نوشته است. پرچر اصل موج را بهترین ابزار برای درک بازار می‌داند، اما تأکید می‌کند اگر هدف نهایی معامله موفق باشد، روش‌های بسیار دیگری هم می‌توانند جواب بدهند.
برای این‌که روش شما واقعاً «عینی» باشد، باید بتوانید به این پرسش‌ها پاسخ روشن بدهید:
- دقیقاً چه شرایطی سیگنال ورود محسوب می‌شود؟
- حد ضرر و حد سود بر چه اساسی تعیین می‌شود؟
- حجم هر معامله و درصد ریسک چقدر است؟
- در چه شرایطی (مثلاً هنگام اخبار مهم) معامله نمی‌کنید؟
اگر دو نفر با خواندن قوانین شما روی یک نمودار به تصمیم یکسانی برسند، روش شما به اندازه کافی عینی است. برای آشنایی با رویکرد مورد علاقه پرچر، مطلب امواج الیوت را بخوانید.
۲. انضباط در پیروی از روش
پرچر می‌گوید از میان معدود افرادی که می‌شناسد و به‌طور پیوسته در معاملات آپشن و آتی موفق‌اند، سه نفر تفنگدار سابق نیروی دریایی آمریکا هستند؛ آن هم در حالی که این گروه درصد بسیار کوچکی از جمعیت را تشکیل می‌دهند. خودش هرگز تفنگدار نبوده، اما اشاره می‌کند که در یک آزمون روانشناسی، «سرسختی» از ویژگی‌های او شناخته شده بود و معتقد است اگر این ویژگی را نداشت، پس از ۲۸ سال معامله و پیش‌بینی بازار (تا زمان نگارش آن نوشته) مدت‌ها پیش سراغ حرفه دیگری رفته بود.
پیام او روشن است: فشار بازارهای مالی بر انسان بسیار زیاد است و بدون انضباط، هیچ روشی برای شما کار نمی‌کند. اگر انضباط ندارید، بهتر است معامله را کنار بگذارید.
چند راهکار عملی برای تقویت انضباط:
- قوانین روش خود را مکتوب کنید و پیش از هر معامله آن‌ها را مرور کنید؛
- حد ضرر را همزمان با ورود ثبت کنید تا در لحظه فشار نیازی به تصمیم‌گیری نباشد؛
- در یک ژورنال معاملاتی (Trading Journal) بنویسید که آیا هر معامله کاملاً طبق روش انجام شده است یا نه؛
- برای خود سقف زیان روزانه یا هفتگی تعیین کنید و پس از رسیدن به آن معامله را متوقف کنید.
۳. تجربه
برخی معامله با حساب آزمایشی یا کاغذی (دمو) را ابزار آموزشی مناسبی می‌دانند. پرچر می‌پذیرد که معامله کاغذی برای آزمودن روش مفید است، اما معتقد است برای یاد گرفتن خودِ «معامله کردن» ارزشی ندارد. او این را با یک بازی ویدیویی بیس‌بال مقایسه می‌کند: اگر در اتاق نشیمن خانه‌تان به‌تنهایی با دسته بازی (Joystick) به یک ضربه‌زن ماهر تبدیل شوید، احتمالاً لذت می‌برید؛ اما این مهارت لزوماً به زمین واقعی منتقل نمی‌شود.
تفاوت اصلی در فشار روانی است. در حساب دمو پول واقعی در خطر نیست و ترس و طمع، که بیشترین تأثیر را بر تصمیم‌ها دارند، تقریباً غایب‌اند. به همین دلیل یک مسیر منطقی برای کسب تجربه این است:
- روش خود را روی داده‌های گذشته و حساب دمو بیازمایید تا از منطق آن مطمئن شوید؛
- با یک حساب واقعی کوچک و ریسک بسیار پایین شروع کنید تا فشار واقعی را تجربه کنید؛
- فقط زمانی حجم را به‌تدریج افزایش دهید که در دوره‌ای کافی به روش خود پایبند مانده‌اید.
این سه عامل چگونه کنار هم کار می‌کنند؟
هیچ‌کدام از این سه عامل به‌تنهایی کافی نیست. روش بدون انضباط فقط یک نوشته روی کاغذ است. انضباط بدون روش، پافشاری بر تصمیم‌هایی است که پایه مشخصی ندارند. تجربه هم وقتی ارزشمند است که بر یک روش ثابت بنا شده باشد تا بتوانید نتایج را بسنجید و آن را اصلاح کنید.
این دیدگاه با تجربه بسیاری از معامله‌گران هم‌خوانی دارد: بیشتر زیان‌ها از نبود یکی از همین سه پایه می‌آید. برای آشنایی با رایج‌ترین این خطاها، مطلب اشتباهات رایج معامله‌گری را ببینید.
جمع‌بندی
رابرت پرچر با تجربه شخصی خود نشان می‌دهد که جمع کردن قانون‌های پراکنده پس از هر زیان، معامله‌گر را به تناقض می‌رساند. به‌جای آن، موفقیت بر سه پایه بنا می‌شود: یک روش عینی و قابل تعریف، انضباط برای پیروی از آن زیر فشار بازار، و تجربه واقعی که فقط با حضور در بازار و پذیرش ریسک کنترل‌شده به دست می‌آید. اگر قصد ورود جدی به معامله‌گری دارید، پیش از هر چیز روش خود را مکتوب کنید و بعد با سرمایه کم، انضباط و تجربه را بسازید.
این مطلب جنبه آموزشی دارد و توصیه سرمایه‌گذاری نیست.
اخبار و آموزش‌های تازه را از دست ندهید. به کانال اول فارکس بپیوندید.